«قانون» با «حقوق» دو مفهوم کاملاً متفاوت اما به شدت مرتبط هستند.
تعریف کلی (تصویر کلان) حقوق:
به کل سیستم یا علم قواعد اجتماعی گفته می شود که روابط انسان ها را در جامعه تنظیم می کند.
قانون:
به یک نوشته رسمی و مکتوب گفته می شود که توسط مرجع قانونگذاری (مثل مجلس) تصویب شده است.
به عبارت دیگر، همه قوانین، بخشی از حقوق هستند، اما همه حقوق، قانون نیست.
به کل سیستم یا علم قواعد اجتماعی گفته می شود که روابط انسان ها را در جامعه تنظیم می کند.
قانون:
به یک نوشته رسمی و مکتوب گفته می شود که توسط مرجع قانونگذاری (مثل مجلس) تصویب شده است.
به عبارت دیگر، همه قوانین، بخشی از حقوق هستند، اما همه حقوق، قانون نیست.
تفاوت در منبع و نوع ویژگی:
حقوق (سیستم حقوقی) شامل همه منابع است:
قوانین مصوب، رویه قضایی (آرای دادگاه ها)، عرف و عادت جامعه، نظریه های حقوق دانان و حتی اصول اخلاقی.
اما منبع قانون منحصراً مجلس یا مراجع قانونگذاری است.
مثال برای حقوق؛
حق آزادی بیان، حق مالکیت، اصل برائت (فرض بی گناهی).
مثال برای قانون: ماده ۲۲ قانون مجازات اسلامی که مجازات سرقت را تعیین می کند.
نوع قواعد حقوق شامل قواعد آمره (اجباری و غیرقابل توافق) و تکمیلی (که طرفین می توانند برخلاف آن توافق کنند) می شود.
اما قانون معمولاً جنبه آمره دارد و همه افراد جامعه ملزم به رعایت آن هستند.
حقوق (سیستم حقوقی) شامل همه منابع است:
قوانین مصوب، رویه قضایی (آرای دادگاه ها)، عرف و عادت جامعه، نظریه های حقوق دانان و حتی اصول اخلاقی.
اما منبع قانون منحصراً مجلس یا مراجع قانونگذاری است.
مثال برای حقوق؛
حق آزادی بیان، حق مالکیت، اصل برائت (فرض بی گناهی).
مثال برای قانون: ماده ۲۲ قانون مجازات اسلامی که مجازات سرقت را تعیین می کند.
نوع قواعد حقوق شامل قواعد آمره (اجباری و غیرقابل توافق) و تکمیلی (که طرفین می توانند برخلاف آن توافق کنند) می شود.
اما قانون معمولاً جنبه آمره دارد و همه افراد جامعه ملزم به رعایت آن هستند.
تفاوت در قلمرو و کاربرد:
حقوق مدنی یکی از شاخه های بزرگ علم حقوق است.
حقوق مدنی به روابط خصوصی افراد با یکدیگر می پردازد (مثل قراردادها، مسئولیت مدنی، خانواده، ارث و اموال). این شاخه، کلیات و اصول حاکم بر این روابط را تعیین می کند.
قانون مدنی یک قانون خاص و مکتوب است که در ایران توسط مجلس تصویب شده و مواد آن (از ماده ۱ تا ۱۳۳۵) به تفصیل، مصادیق آن اصول کلی حقوق مدنی را بیان می کند.
مثال عینی برای درک تفاوت: اصل کلی در حقوق مدنی می گوید هر شخصی حق دارد مالکیت داشته باشد و قرارداد منعقد کند.
اما قانون مدنی در ماده ۱۹۰ می گوید برای صحت هر قراردادی، چهار شرط لازم است:
حقوق مدنی یکی از شاخه های بزرگ علم حقوق است.
حقوق مدنی به روابط خصوصی افراد با یکدیگر می پردازد (مثل قراردادها، مسئولیت مدنی، خانواده، ارث و اموال). این شاخه، کلیات و اصول حاکم بر این روابط را تعیین می کند.
قانون مدنی یک قانون خاص و مکتوب است که در ایران توسط مجلس تصویب شده و مواد آن (از ماده ۱ تا ۱۳۳۵) به تفصیل، مصادیق آن اصول کلی حقوق مدنی را بیان می کند.
مثال عینی برای درک تفاوت: اصل کلی در حقوق مدنی می گوید هر شخصی حق دارد مالکیت داشته باشد و قرارداد منعقد کند.
اما قانون مدنی در ماده ۱۹۰ می گوید برای صحت هر قراردادی، چهار شرط لازم است:
- قصد طرفین
- اهلیت
- موضوع معین
- مشروعیت جهت
جمع بندی نهایی با یک تشبیه ساده:
تصور کنید علم پزشکی را
حقوق مانند کل علم پزشکی است که شامل دانش آناتومی، فارماکولوژی، تشخیص بیماری و اخلاق پزشکی می شود.
قانون مانند یک نسخه تجویزی خاص برای یک بیماری مشخص است که پزشک بر اساس آن علم کلی نوشته است.
پس وقتی می گوییم حقوق مدنی، داریم درباره یک علم و سیستم گسترده صحبت می کنیم.
اما وقتی می گوییم قانون مدنی، داریم درباره یک سند نوشته شده و مصوب با ۱۳۳۵ ماده حرف می زنیم که بخشی از آن علم را به صورت عینی درآورده است.
تصور کنید علم پزشکی را
حقوق مانند کل علم پزشکی است که شامل دانش آناتومی، فارماکولوژی، تشخیص بیماری و اخلاق پزشکی می شود.
قانون مانند یک نسخه تجویزی خاص برای یک بیماری مشخص است که پزشک بر اساس آن علم کلی نوشته است.
پس وقتی می گوییم حقوق مدنی، داریم درباره یک علم و سیستم گسترده صحبت می کنیم.
اما وقتی می گوییم قانون مدنی، داریم درباره یک سند نوشته شده و مصوب با ۱۳۳۵ ماده حرف می زنیم که بخشی از آن علم را به صورت عینی درآورده است.